Марказий Осиё – Корея Республикаси: инсон капиталига сармоя – узоқ муддатли ҳамкорлик пойдевори
Жорий йилнинг 16 сентябрь куни Сеулда бўлиб ўтган Жанубий Корея ва Марказий Осиё давлатлари раҳбарларининг биринчи саммитида билдирилган асосий таклифлардан бири Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёевнинг инсон капиталини ривожлантириш соҳасида узоқ муддатли шерикликни шакллантириш ташаббуси бўлди. Унинг асосини “буюртма – ўқитиш – бандлик” тамойили ташкил этиб, у Корея бизнеси талабларини минтақамизнинг таълим салоҳияти билан бевосита боғлашга қаратилган.
ЎзА мухбири мазкур ташаббуснинг мазмун-моҳияти, унинг минтақамиз ва Жанубий Корея ўртасидаги узоқ муддатли ҳамкорликни ривожлантиришдаги аҳамияти ҳамда ўлкамиз ёшлари учун очиб берадиган янги имкониятлар хусусида Марказий Осиё халқаро институти (МОХИ) етакчи илмий ходими Нодир Абдусатторов фикрларини ёзиб олди.
– Аввало қайт этиш керакки, ташаббуснинг бошланғич нуқтаси ҳудуднинг қиёфаси ҳисобланади. Давлатимиз раҳбари таъкидлаганидек, “Марказий Осиё – алоҳида демографик энергияга эга бўлган минтақа бўлиб, аҳолисининг ярмидан кўпини 30 ёшгача бўлган ёшлар ташкил этади”. Президентимизнинг сўзларига кўра, “айнан ёш авлод мамлакатларимизнинг рақобатбардошлигини белгилайди”, шунинг учун улар замонавий технологик иқтисодиётнинг ажралмас қисмига айланиши ғоят муҳимдир.
Фикримча, таклиф этилган тамойил айнан шу вазифага жавоб беради. Ўқиш компаниялар сўровидан бошланиб, вилоятдаги университетлар ва ўқув марказларида давом этади ва эгалланган касб бўйича ишлаш билан якунланади. Президентимиз таъкидлаганидек, бундай ёндашув “кўплаб истеъдодли ёшларга касбий ривожланиш учун йўл очади ва қўшма лойиҳаларимиз бўйича юқори малакали мутахассислар тайёрлашни кафолатлайди”. Ўзбекистон етакчиси сунъий интеллектни биргаликда ишлаб чиқиш ва жорий этишни алоҳида тилга олиб, Корея Республикаси Президенти Ли Чже Мённинг “Ўхшаши йўқ Корея” доктринасини Марказий Осиёда ушбу жараённинг таянчларидан бирига айлантиришни таклиф қилди.
Менимча, айнан шу ташаббус “Марказий Осиё – Корея” форматига ҳақиқатан ҳам узоқ муддатли ўлчов бера олади. Савдо, инвестициялар ва саноат кооперацияси бугуноқ ўз самарасини бермоқда, одамларга йўналтирилган инвестициялар эса ўнлаб йиллар давомидаги муносабатларнинг пойдеворини яратмоқда. Корея технологиялари ва ишбилармонлик маданияти билан таниш бўлган ёш мутахассислар вақт ўтиши билан иқтисодиётлар ва жамиятлар ўртасидаги табиий боғловчи бўғинга айланмоқда.
Муҳими, янги ҳамкорлик саммитда билдирилган бошқа таклифларни бирлаштиради. Саноат технологик парки, муҳим минералларни қайта ишлаш ва иқлим лойиҳалари муҳандислар ва техник ходимларни талаб қилади ва айнан шу механизм уларни зарур кадрлар билан таъминлаши мумкин.
Шу билан бирга, Ўзбекистон Президентининг таклифи Корея Республикаси билан кадрлар тайёрлаш соҳасидаги ҳамкорликнинг кўп йиллик амалий тажрибасига таянади. 2007 йилда Сеул ташаббуси билан Марказий Осиё билан ҳамкорлик форуми таъсис этилган кўп томонлама мулоқотнинг бошланишида KOICA юртимизда профессионал таълим соҳасидаги биринчи лойиҳасини ишга туширди. Ўша йилнинг август ойида ўлкамизда Корея агентлиги иштирокида Касб-ҳунарга ўқитиш марказини ташкил этиш тўғрисида қарор қабул қилинди.
Марказ Тошкент шаҳрида очилган бўлиб, йилига 360 нафарга яқин ёшларни электроника, машинасозлик, автомобиль таъмирлаш ва ахборот технологиялари бўйича ўқитишга мўлжалланган. Вақт ўтиши билан KOICA кўмагида Самарқанд, Шаҳрисабз, Фарғона ва Урганчда ҳам шундай марказлар ташкил этилди. Маълумотларга кўра, 11 йил давомида уларда 11 мингдан ортиқ киши ахборот-коммуникация технологиялари, электроника, автосервис, металлга ишлов бериш, пайвандлаш ва тўқимачилик саноати соҳаларида касбларни эгаллаган.
Эътиборлиси, Корея Республикаси минтақамиз ёшлари учун хорижда ўқиш учун энг оммабоп йўналишлар қаторига кирди ва Корея олий ўқув юртларида Марказий Осиёдан келган талабалар сони йилдан-йилга ортиб бормоқда.
80 миллиондан ортиқ аҳолига эга Марказий Осиёда малакали кадрларга бўлган эҳтиёж миллий иқтисодиётларни модернизация қилиш билан бирга ортиб бормоқда ва уни қондириш учун янада тизимли ёндашув талаб этилади. Давлатимиз раҳбарининг ташаббуси тўпланган тажрибани бутун Марказий Осиё манфаатларига жавоб берадиган ягона тизимга айлантириш имконини беради.
Таклиф этилаётган ҳамкорликнинг асосий маъноси ҳам шунда. “Буюртма – ўқитиш – бандлик” тамойили ўқишдан ишга ўтишнинг тушунарли йўлини яратади, бунда ёшлар олган билимлар дастлаб иш берувчиларнинг талабларига йўналтирилади ва қўшма лойиҳаларда талаб қилинади.
Марказий Осиё ёшлари учун бу илғор технологиялар ва Корея тажрибасидан фойдаланиш имконияти, шунингдек, аниқ касбий истиқболни англатади. Пировардида, беш мамлакат университетлари ва ўқув марказлари таққосланадиган стандартлар асосида ишлаш ва илғор тажрибалар билан алмашиш имкониятига эга бўлади.
Умуман олганда, иқтисодиёт талабларини ҳисобга олган ҳолда кадрлар тайёрлаш ва университетлар ўртасидаги ҳамкорликни кенгайтириш тўғрисидаги Сеул декларацияси қоидалари таклиф этилаётган ҳамкорликка ҳамоҳанг бўлиб, инсон капиталини ривожлантириш “Марказий Осиё - Корея Республикаси” форматининг барча иштирокчилари учун умумий устуворликка айланганидан далолат беради.
Ў.Алимов, ЎзА
