Ҳамкорликнинг янги манзиллари

Қадимий Бухоро асрлар давомида Шарқ ва Ғарбни боғлаган, карвонлар йўлида халқлар, маданиятлар ва цивилизациялар учрашган бетакрор маскан бўлиб келган. Бугун ҳам ушбу тарихий замин ўзининг ана шу улуғвор вазифасини замонавий мазмун билан давом эттирмоқда. Эндиликда Бухоро нафақат бой тарихий-маданий мероси, балки инвестициявий салоҳияти, ишбилармонлик муҳити ва халқаро ҳамкорлик учун очилаётган янги имкониятлари билан ҳам дунё эътиборини тортмоқда.

Бухоро вилояти ҳокими ўринбосари Ботиржон Шаҳриёровнинг Озарбайжон Республикасининг Ўзбекистондаги Фавқулодда ва мухтор элчиси Рашад Маммадов билан учрашуви ҳам ана шу эзгу мақсадлар рўёбига қаратилган муҳим мулоқотлардан бири бўлди. Унда икки томонлама савдо-иқтисодий муносабатларни кенгайтириш, инвестициявий ҳамкорликни мустаҳкамлаш, қўшма лойиҳаларни амалга ошириш ва ижтимоий-маданий алоқаларни янги босқичга олиб чиқиш масалалари атрофлича муҳокама қилинди.

Бугун Ўзбекистон ва Озарбайжон муносабатлари тарихий дўстлик, муштарак қадриятлар ва ўзаро ишончга таянган ҳолда изчил ривожланмоқда. Давлатларимиз ўртасидаги яқин ҳамкорликни мустаҳкамлашда Президент Шавкат Мирзиёевнинг очиқ ва прагматик ташқи сиёсат юритиш, қардош давлатлар билан стратегик шерикликни чуқурлаштириш, иқтисодий дипломатияни фаоллаштиришга қаратилган ташаббуслари муҳим аҳамият касб этмоқда.

Давлат раҳбарининг ташаббуслари туфайли Ўзбекистоннинг халқаро иқтисодий алоқалари янги мазмун билан бойиб, ҳудудлар ўртасидаги тўғридан-тўғри ҳамкорликка ҳам кенг йўл очилмоқда. Бу жараёнда вилоятлар ва шаҳарлар ўртасидаги шерикликни ривожлантириш, хорижий инвестицияларни жалб этиш, экспорт салоҳиятини ошириш ҳамда ишбилармон доиралар ўртасида мустаҳкам алоқалар ўрнатиш устувор вазифалардан ҳисобланади.

Бухоро вилоятида ҳам мазкур йўналишда тизимли ишлар олиб борилмоқда. Учрашув давомида мамлакатимизда амалга оширилаётган кенг кўламли ислоҳотлар, истиқболдаги стратегик режалар, ҳудуднинг иқтисодий имкониятлари ва хорижий сармоядорлар учун яратилган қулай шарт-шароитлар ҳақида батафсил маълумот берилди. Эътиборлиси, бугунги ҳамкорлик фақат дипломатик мулоқотлар билан чекланиб қолмасдан, аниқ иқтисодий натижаларга, янги иш ўринларига, замонавий ишлаб чиқариш қувватларига ва аҳоли фаровонлигини оширишга хизмат қилиши лозим. Учрашувнинг асосий мазмун-моҳияти ҳам ана шу мақсадлар билан чамбарчас боғлиқдир.

Бухоро вилояти билан Озарбайжон ҳудудлари ўртасидаги тўғридан-тўғри алоқалар сўнгги йилларда тобора фаоллашиб бормоқда. Бунинг муҳим мисолларидан бири — 2023 йил 24 февраль куни Бухоро шаҳри ва Озарбайжоннинг Ланкарон шаҳри ўртасида савдо-иқтисодий ҳамда маданий-гуманитар соҳаларда ўзаро англашув меморандумининг имзоланганидир. Мазкур ҳужжат иқтисодиёт ва савдо, туризм, соғлиқни сақлаш, маданият, спорт, таълим, шунингдек, ишбилармон доиралар ўртасидаги алоқаларни ривожлантириш учун муҳим асос бўлиб хизмат қилмоқда. Шунингдек, жорий йилнинг 13–15 август кунлари Озарбайжон Республикасига амалга оширилган хизмат сафари давомида Бухоро ва Лачин шаҳарлари ўртасида биродарлик муносабатларини ўрнатиш юзасидан дастлабки келишувларга эришилгани ҳам алоҳида аҳамиятга эга.

[gallery-31877]

Зеро, ҳудудлар ўртасидаги биродарлик муносабатлари рамзий дўстлик ифодасигина эмас. Улар иқтисодий тажриба алмашиш, тадбиркорлар учун янги бозорларни очиш, туристик йўналишларни биргаликда ривожлантириш ва маданий алмашинувни кучайтириш учун амалий имконият яратади. Шу мақсадда иқтисодиёт, инвестиция, савдо, туризм ва маданий-гуманитар йўналишлардаги ҳамкорликни аниқ чора-тадбирлар билан мустаҳкамлашга қаратилган махсус “Йўл харитаси”ни ишлаб чиқиш ва уни Ўзбекистон — Озарбайжон бизнес-форуми доирасида имзолаш режалаштирилган эди. Ушбу механизм орқали икки ҳудуд ишбилармон доиралари ўртасида B2B учрашувларини ташкил этиш, ўзаро делегациялар алмашинувини йўлга қўйиш, экспорт-импорт ҳажмларини ошириш, туризм ва маданий-гуманитар алоқаларни кенгайтириш кўзда тутилган. Бундай ёндашувнинг муҳим жиҳати шундаки, у ҳамкорликни умумий ниятлар даражасидан аниқ вазифалар, масъуллар ва амалий натижалар даражасига олиб чиқишга хизмат қилади.

Рақамлар нимани кўрсатмоқда? Иқтисодий ҳамкорлик самарасини баҳолашда энг муҳим мезонлардан бири — ўзаро савдо айланмасининг ўсиши, экспорт имкониятларининг кенгайиши ва бозорлардаги ўзаро иштирокнинг кучайишидир. Бухоро вилоятининг Озарбайжон билан ташқи савдо кўрсаткичлари ҳам бу борада муайян ижобий силжишлар мавжудлигини кўрсатмоқда.

2025 йил якунларига кўра, тақдим этилган маълумотларда ўзаро ташқи савдо айланмаси 2,8 миллион доллар даражасида қайд этилган. Шу даврда экспорт 2,8 миллион доллар, импорт эса 56,3 минг долларни ташкил этгани кўрсатилган. Ушбу рақамларда жами савдо айланмаси ва унинг таркибий қисмлари ўртасида тафовут мавжуд бўлиб, якуний расмий эълондан олдин аниқлаштирилиши мақсадга мувофиқ.

2026 йилнинг январь–июль ойларида эса ўзаро ташқи савдо айланмаси 3,1 миллион долларга етган. Жумладан, экспорт ҳажми 2,7 миллион доллар, импорт эса 334,1 минг долларни ташкил қилган.

Қиёс учун шуни келтириб ўтиш мумкинки, 2025 йилнинг мос даврида ўзаро товар айирбошлаш ҳажми 1,4 миллион доллар бўлган. Демак, тақдим этилган маълумотларга кўра, жорий йилнинг дастлабки етти ойида савдо айланмаси қарийб 2,2 бараварга етган, яъни ўсиш суръати 115,1 фоизни ташкил этган. Шунингдек, 2026 йилнинг етти ойидаги кўрсаткич 2025 йилнинг бутун йиллик ҳажмидан ҳам 9,2 фоизга юқори бўлган.

Бу рақамлар нимадан далолат беради? Аввало, Бухоро ва Озарбайжон ўртасидаги иқтисодий алоқаларни янада кенгайтириш учун муайян салоҳият мавжудлигини кўрсатади. Бироқ савдо айланмасининг ўсишини узоқ муддатли ва барқарор натижага айлантириш учун экспорт таркибини диверсификация қилиш, янги маҳсулот ва хизматларни ташқи бозорларга олиб чиқиш, тадбиркорларнинг ўзаро алоқаларини мустаҳкамлаш талаб этилади.

Айниқса, Бухоронинг тўқимачилик, қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини қайта ишлаш, озиқ-овқат саноати, ҳунармандчилик ва туризм соҳаларидаги имкониятлари Озарбайжон бозори билан ҳамкорликни кенгайтириш учун муҳим асос бўла олади. Бу йўналишларда аниқ талаб ва таклифларни ўрганиш, маҳсулотларнинг рақобатбардошлигини ошириш ҳамда логистика масалаларини ҳал этиш келгусидаги вазифалар қаторига киради.

Учрашувда элчи Рашад Маммадов Ўзбекистонда амалга оширилаётган ислоҳотларга юқори баҳо бериб, Бухорога Озарбайжон капитали ва илғор технологияларини жалб қилиш, таълим ва туризмни ривожлантириш, қўшма корхоналар ташкил этиш ҳамда молиявий ҳамкорликни мустаҳкамлаш учун кенг имкониятлар мавжудлигини таъкидлади. У мазкур йўналишларда ҳамкорликни янада ривожлантиришга қаратилган аниқ таклифларини баён этди. Дарҳақиқат, бугун инвестицияни жалб қилишнинг ўзи етарли эмас. Муҳими — сармоянинг иқтисодиётга қандай самара келтириши, қанча янги иш ўрни яратиши, маҳаллий мутахассисларнинг малакасини қай даражада ошириши ва ҳудуднинг экспорт салоҳиятига етарли даражада ҳисса қўшишидир. Шу нуқтаи назардан, Бухоро ва Озарбайжон ўртасида қўшма корхоналар ташкил этиш, ишлаб чиқаришга замонавий технологияларни жорий қилиш, тадбиркорлар ўртасида тўғридан-тўғри шериклик алоқаларини йўлга қўйиш истиқболли йўналишлардан саналади. Бундай лойиҳалар маҳаллий хомашёни чуқур қайта ишлаш, юқори қўшилган қийматга эга маҳсулотлар ишлаб чиқариш ва янги бозорларга чиқиш имконини беради.

Таълим соҳасидаги ҳамкорлик ҳам алоҳида аҳамиятга эга. Олий таълим муассасалари ўртасида тажриба алмашиш, қўшма таълим дастурларини йўлга қўйиш, талабалар ва мутахассислар алмашинувини кенгайтириш келажакда иқтисодий ҳамкорликнинг малакали кадрлар билан таъминланишига хизмат қилади.

Туризм эса икки халқни яқинлаштирадиган, иқтисодий манфаат ва маданий мулоқотни бирлаштирадиган муҳим соҳадир. Бухоронинг жаҳонга машҳур тарихий обидалари, муқаддас қадамжолари, миллий ҳунармандчилик анъаналари ва меҳмондўстлик маданияти Озарбайжонлик сайёҳлар учун ҳам катта қизиқиш уйғотиши мумкин. Ўзаро туристик йўналишларни тарғиб қилиш, туроператорлар ҳамкорлигини кучайтириш ва маданий тадбирларни биргаликда ташкил этиш бу борада янги имкониятлар эшигини очади.

Ўзаро муносабатларнинг мустаҳкамлиги фақат имзоланган ҳужжатлар ёки ўтказилган учрашувлар билан эмас, балки уларнинг ҳаётда қандай натижа бераётгани билан белгиланади. Шу боис Бухоро ва Озарбайжон ўртасидаги ҳамкорликни янги босқичга олиб чиқишда ҳар бир келишувнинг аниқ ижроси, лойиҳаларнинг самарадорлиги ва ўзаро манфаатдорлик муҳим ўрин тутади.

Бунда тадбиркорлар учун қулай мулоқот майдонларини яратиш, инвестициявий таклифларни тизимлаштириш, экспортёрларни қўллаб-қувватлаш, қўшма лойиҳаларни мунтазам мониторинг қилиш ва ҳудудлар ўртасидаги алоқаларни изчил давом эттириш алоҳида аҳамият касб этади.

Учрашув якунида томонлар савдо-иқтисодий, инвестициявий, таълим, туризм ва маданий-гуманитар соҳаларда ҳамкорликни янада мустаҳкамлаш, қўшма лойиҳаларни амалга ошириш ҳамда ўзаро манфаатли алоқаларни изчил ривожлантириш бўйича келишиб олдилар.

Бухоро ва Озарбайжон ўртасидаги ҳамкорлик — тарихий дўстликни замонавий тараққиёт мақсадлари билан уйғунлаштиришнинг ёрқин намунасидир. Бугунги мулоқотлар, эришилаётган келишувлар ва савдо кўрсаткичларидаги ўсиш истиқболда янада кенг имкониятлар мавжудлигини кўрсатмоқда.

Энг муҳими, давлат раҳбари илгари сураётган очиқлик, ўзаро манфаатли шериклик ва иқтисодий дипломатия тамойиллари ҳудудлар миқёсида ҳам амалий мазмун касб этмоқда. Бу эса Бухоронинг халқаро иқтисодий алоқаларини мустаҳкамлаш, хорижий сармояларни жалб қилиш, янги иш ўринлари яратиш ва аҳоли фаровонлигини юксалтиришга хизмат қилади. Зеро, халқлар ўртасидаги дўстлик иқтисодий ҳамкорлик билан бойиса, унинг имкониятлари янада кенгаяди. Ишонч аниқ лойиҳаларга, келишувлар амалий натижаларга, тарихий яқинлик эса янги тараққиёт марраларига айланади.

Қадимий Бухоронинг бугунги интилишлари ҳам ана шу эзгу мақсадга қаратилган: ўтмишдан куч олган ҳолда келажак сари дадил қадам ташлаш, қардош халқлар билан ҳамжиҳатликда тараққиётнинг янги уфқларини кашф этиш.

Зариф Комилов, Тоҳиржон Истатов (сурат), ЎзА мухбирлари